Met WOP! willen we ons steentje bijdragen voor een duurzame planeet. Dit doen we door op verschillende thema’s in te zetten, informatie hierover te delen en aan te zetten tot actie.
Planetaire grenzen
Beseffen dat oneindige groei een illusie is, en dat we ook met z’n allen een waardig, rechtvaardig en gelukkig leven kunnen leiden binnen de grenzen van onze aardbol, is het begin en de basis van onze werking. We proberen dat ook te verduidelijken in onderstaande interactieve infografiek. Klik en ontdek!
Plastic afval
Een wereldwijd probleem
Het was de Belgisch-Amerikaanse chemicus Leo Baekeland die ruim een eeuw geleden Bakeliet ontwikkelde: de eerste massaal geproduceerde kunststof. Tegenwoordig zijn er talloze soorten plastic met alle mogelijke eigenschappen. Jammergenoeg heeft dit wondermateriaal in de tijdspanne van minder dan een mensenleven ook geleid tot de “plastic soep”: Plastic is werkelijk overal, in water, bodem en lucht.
De planeet vervuilt in een ongekend hoog tempo. Meer dan duizenden diersoorten hebben op de één of andere manier last van al dat plastic. Ze krijgen het binnen, ze verwonden zich of stikken erin. Ook voor de mens heeft de plastic soep dramatische gevolgen en aanwijzingen voor gezondheidsschade stapelen zich op. Het is aan de mens om het tij te keren, en te voorkomen dat we de toekomstige generaties blijvend opzadelen met dit probleem.
Het tij keren kan, door minder overbodig plastic te gebruiken. In Tielt worden bijvoorbeeld jaarlijks naar schatting meer dan 2 miljoen maaltijdverpakkingen na eenmalig gebruik weggegooid. Een groot aandeel daarvan komt vroeg of laat in onze leefomgeving terecht. Deze trend doet zich uiteraard niet alleen in Tielt voor, maar wereldwijd. Als een vloedgolf overspoelt het plastic afval onze planeet, met gemiddeld een vrachtwagen aan plastic afval die per minuut in de oceaan belandt. Als we geen actie ondernemen, dan is er in 2050 meer plastic dan vis in onze zeeën!
Met het project Basta! verkleint Wop! de afvalberg in Tielt. Het concept is eenvoudig: met herbruikbare Basta!-potjes kan iedereen op een toegankelijke manier terecht in een groot aantal Tieltse zaken. Momenteel doen al vier Tieltse zaken mee met dit concept: Koken, Eaudette, Carlito en Pizza Aversa. We zijn volop op zoek naar andere geïnteresseerde horecazaken in Tielt om dit succesverhaal uit te breiden. Contacteer ons voor meer info!
Wil je meer lezen over de plastic problematiek of wil je zelf iets doen? Ga dan naar onze zero waste tips, breng een bezoekje aan onze verpakkingsvrije winkel Bokaal! of verdiep je verder in de problematiek. We zetten je hieronder alvast op weg.
Ontbossing
Elke seconde verdwijnt er een voetbalveld aan bos
Veel bossen op onze planeet zijn sterk bedreigd. Elk uur gaat het over meer dan 300 voetbalvelden aan bossen die plaats moeten maken voor landbouw en verstedelijking. Hierdoor wordt ook het leefgebied van vele planten en dieren vernietigd en verstoord. Ook de lokale bevolking – die vaak afhankelijk is van het bos voor voedsel en levensonderhoud – heeft hieronder te lijden. Bovendien komen er in de plaats van het bos vaak functies die een extra druk uitoefenen op het milieu.
Zeker de tropische wouden verdwijnen aan een ongekende snelheid. Eén van de belangrijke oorzaken hiervan is het gebruik van palmolie. Palmolie zit in tal van producten, zoals babyvoeding, koekjes, choco, pindakaas, speculoospasta, chips, en in verzorgingsproducten zoals shampoo, bodylotions, zepen en detergenten. Palmolie wordt de laatste jaren ook massaal gebruikt voor de productie van biodiesel, een alternatief voor fossiele brandstoffen dat evengoed ten koste gaat van milieu, dier en ongerepte natuur…. Gelukkig zijn er organisaties die palmolie producenten stimuleren om op een meer duurzame wijze te werken, met aandacht voor milieu en mens. Labels maken dat duidelijk, zoals Rainforest Alliance en RSPO.
We kunnen een sterk signaal geven door steevast te kiezen voor die producten die een label van duurzame palmproductie dragen, of nog beter, door voor voedingswaren te kiezen zonder palmolie. Deze vind je bijvoorbeeld in onze duurzame winkel Bokaal!
Wil je nog meer lezen over de problematiek van palmolie? Check dan deze websites:
Fast Fashion
Weg van de consumptiecultuur?
Kleren, we kopen ze gretig en wisselen met de regelmaat van de klok. Voor elke gelegenheid, elke activiteit, elke ontmoeting een ander tenue. Onze kinderen groeien, maatjes veranderen. De Fast fashion cultuur zorgt er bovendien voor dat we veel kledij ook snel weggooien en vervangen door iets nieuws. Ook ons online koopgedrag draagt bij tot een enorme afvalberg van textiel: wat teruggestuurd wordt omdat het niet past of ons niet aanstaat, komt zelden of nooit terug in de rekken maar wordt vaak gewoon verbrand.
“Als er niets verandert, zullen we tegen 2050 150 miljoen ton aan kleding dumpen of verbranden”
We staan echter zelden tot nooit stil bij de gigantische impact van de textielproductie. Op het milieu, op klimaat maar ook op onze medemens. De mate waarin het overgrote deel van de bevolking kledij consumeert, is voor onze planeet onhoudbaar. Voor het maken van kleding zijn immers zeer veel grondstoffen nodig. Het gebruik van land, water, energie en chemicaliën heeft een grote impact op mens en natuur.
Digitale & elektronische voetafdruk
Groter dan je denkt
Wist je dat er elke minuut bijna 3.000 nieuwe smartphones worden gemaakt? Voor elke smartphone zijn zeldzame grondstoffen nodig zoals goud, lithium en kobalt. De mijnbouw voor die metalen heeft een grote milieu impact en brengt veel gezondheidsrisico’s en andere gevaren mee voor de arbeiders en omwonenden. Bovendien hebben deze toestellen een erg korte levensduur en wordt vandaag slechts zo’n 15% van alle elektronisch afval gerecycleerd.
Ooit al van e-waste gehoord? Om alle gegevens op het internet te bewaren, hebben we servers nodig. Denk zelf maar eens aan alle e-mails, foto’s, en filmpjes die je verstuurt. Die moeten allemaal ergens “in de cloud” worden bewaard. Die servers verbruiken enorm veel energie. Qua uitstoot van broeikasgassen, was het gebruik van het internet in 2022 goed voor 900 miljoen ton CO2 of 3,7% van de wereldwijde uitstoot. Dat is het equivalent van al het luchtverkeer in de wereld. En dit cijfer ligt anno 2026 al een heel pak hoger…
“Binnen 10 jaar is het internet naar verwachting verantwoordelijk
voor 20% van het wereldwijde energieverbruik”
Is het eindeloos delen van zoveel foto’s en filmpjes nodig? Kuis je af en toe ook eens je online folders op? Denk je twee keer na alvorens een mailtje te versturen? Zijn er apps op je smartphone die je nauwelijks gebruikt? Digital cleanup day helpt je op weg om je eigen digitale afdruk te verkleinen.
Impact van landbouw
Hoe we ons voedsel produceren heeft een grote invloed op de lucht-, water- en bodemkwaliteit, op biodiversiteit, op klimaatverandering, maar ook op gezondheid, sociale cohesie en een eerlijk inkomen voor de landbouwer. Dichtbij en veraf, over de grenzen heen. Om in die richting te bewegen hebben we als consument een beslissende rol. We kunnen elke dag opnieuw kiezen om voedsel te kopen afkomstig uit gezonde, lokale, agro-ecologische landbouw. Maar hoe zit dat nu juist met de impact van landbouw? Dat het een grote uitdaging is om zo’n complex verhaal met zoveel nuances op een eenvoudige manier te brengen, lees je hier.
Er zijn veel manieren zijn om aan landbouw te doen en elke lokale context is anders. Eenzelfde product kan dus een heel andere impact hebben afhankelijk van hoe en door wie ze geproduceerd werd. Weet ook dat we vooral niet de landbouwers zelf met de vinger willen wijzen als we het over impact hebben: zij zijn zelf vaak slachtoffer van een onrechtvaardig systeem. Het is aan ons als consument om verandering in beweging te zetten.
Hoe ons eten het klimaat beïnvloedt
- Elke steak op je bord heeft een klimaatprijs – Het produceren van vlees vraagt veel grond en veevoeder, en de dieren zelf stoten ook broeikasgassen (vooral methaan) uit. Zo kan de uitstoot van een rundvleesmaaltijd evenveel CO₂ genereren als 50 km autorijden. Maar ook bodembewerking, irrigatie of het gebruik van kunstmest leidt tot uitstoot van broeikasgassen. Alles samen is de landbouw wereldwijd verantwoordelijk voor ongeveer 33% van de menselijke broeikasgasuitstoot, en als we niets veranderen zal dit tegen 2100 verdrievoudigen.
- Waterverslindend voedsel – Voor één kilo rundvlees is er evenveel water nodig als je zou gebruiken als je 2 maanden lang elke dag 5 keer een bad neemt. Maar ook de productie van geïmporteerde producten zoals koffie, cacao en rijst vergt enorme hoeveelheden water. Vlaanderen ‘verbruikt’ via import meer water buiten zijn grenzen dan binnen zijn grenzen.
- Soja voor onze dieren, niet voor ons – Terwijl in Vlaanderen miljoenen tonnen soja worden geïmporteerd om dieren te voeden, worden in Zuid-Amerika waardevolle regenwouden gekapt. Met die soja zouden we direct miljoenen mensen kunnen voeden.
Waarom onze landbouw de natuur verandert
- Stille velden – Waar vroeger weidevogels als de kievit en grutto hun nesten maakten, vind je nu vaak intensieve monoculturen. In sommige gebieden zijn meer dan 75% van de insecten verdwenen, wat een kettingreactie veroorzaakt: minder vogels, minder bestuiving, minder natuur.
- Onze landbouw stoot te veel stikstof uit – De grote Vlaamse veestapel, het gebruik van kunstmest of intensieve bodembewerking zorgen dat de stikstof die vrijkomt onze natuur letterlijk doet verstikken. Sommige bossen en weides bevatten zoveel stikstof dat zeldzame planten verdwijnen.
- Onze bodem raakt uitgeput – Boeren moeten steeds meer kunstmest gebruiken, omdat de bodem zijn natuurlijke vruchtbaarheid verliest. Maar kunstmest spoelt uit en vervuilt het water. Bovendien leidt de winning van grondstoffen voor kunstmest tot milieuvervuiling en mijnschade in producerende landen.
- Pesticiden maken bijen dakloos – Veel Vlaamse groenten en fruit zijn behandeld met chemicaliën die bijen en andere bestuivers doden. Zonder die bestuivers zouden we bijna geen appels, peren of aardbeien meer hebben. België is bovendien een grote exporteur van pesticiden, waaronder middelen die in de EU verboden zijn, maar wel verkocht worden aan landen in het Zuiden. Dit brengt daar milieu- en gezondheidsrisico’s met zich mee.
- Palmolie leidt tot ontbossing – Veel Vlaamse voedingsproducten bevatten palmolie, die vaak afkomstig is uit ontboste gebieden in Indonesië en Maleisië.
- Overbevissing bedreigt onze oceanen – Veel populaire vissoorten, zoals kabeljauw en tonijn, worden te snel en te veel gevangen, waardoor hun populaties dreigen in te storten. Bovendien zorgen schadelijke vistechnieken zoals sleepnetten voor enorme bijvangsten en beschadigen ze de zeebodem.
Wat ons eten doet met onze gezondheid
- Onze voeding zit vol verborgen rommel – Meer dan de helft van wat we eten is ultrabewerkt. In de supermarkt betekent dat: een lange ingrediëntenlijst met onbekende stoffen, veel suiker en zout, en weinig echte voedingswaarde. Bovendien raken we van dat ultrabewerkt voedsel minder snel verzadigd en eten we er dus snel te veel van.
- Dieren krijgen antibiotica, en wij ook – Veel conventionele Vlaamse veehouders gebruiken nog steeds veel antibiotica om dieren sneller te laten groeien. Dat zorgt ervoor dat bacteriën resistent worden, waardoor infecties bij mensen moeilijker te behandelen zijn.
- We eten te weinig écht eten – Hoewel Vlaanderen vruchtbare grond heeft om volop groenten en fruit te telen, eten de meeste mensen te weinig verse groenten en te veel snelle hap. Terwijl een wortel uit eigen streek gezonder, goedkoper én beter voor het klimaat is dan een bewerkte snack.
Hoe multinationals de boeren, ons klimaat, onze natuur en onze gezondheid onder druk zetten
- Grote agrobedrijven zetten boeren onder druk – Een handvol multinationals controleert een groot deel van de zaden, pesticiden, kunstmest en veevoeder, waardoor boeren afhankelijk worden van dure producten en contracten.
- Bedrijven zoals Bayer-Monsanto, Syngenta en Cargill bepalen de spelregels, terwijl boeren steeds minder winst maken en vaak met schulden kampen.
- Daarnaast drukken grote supermarktketens de prijzen zo laag dat kleine boeren moeite hebben om te overleven.
- Dit leidt tot schaalvergroting, monoculturen en intensieve landbouw, ten koste van biodiversiteit en duurzame landbouwpraktijken.
- Van de duizenden gewassen die ooit door mensen werden geteeld, worden nu slechts 12 gewassen en 5 diersoorten gebruikt voor 75% van onze voedselvoorziening. Vaak gaat het ook over een heel beperkt aantal rassen. Dit maakt het voedselsysteem bijzonder afhankelijk van een aantal multinationals en kwetsbaar voor ziektes en klimaatverandering.
Deel van het probleem maar zeker ook van de oplossing
- Landbouwactiviteiten wereldwijd hebben een impact op klimaat, biodiversiteit, bodem- en waterkwaliteit en onze gezondheid. Tezelfdertijd is de landbouwer zélf slachtoffer en wordt deze sector als één van de eerste geconfronteerd met de gevolgen van klimaatverandering of bodemdegradatie. Bovendien is landbouw ook deel van de oplossing voor elk van die uitdagingen: de open ruimte door landbouw benut, biedt bijzondere mogelijkheden om ons aan te passen aan klimaatverandering, om water en koolstof op te slaan, om biodiversiteit te versterken en zoveel meer.
- Duurzame landbouw werkt! In Vlaanderen groeit voorzichtig de interesse in biologische landbouw, agro-ecologie en regeneratieve landbouw, al blijft het aandeel nog laag (minder dan 2% van de totale landbouwgrond).
- Met agro-ecologische landbouwsystemen kunnen we CO₂ vastleggen in de bodem, biodiversiteit herstellen en de voedselproductie behouden, terwijl ze minder afhankelijk zijn van chemische inputs. Agro-ecologische boeren hergebruiken reststromen en sluiten zo kringlopen (bv via compost), gebruiken natuurlijke, organische meststoffen en dragen zorg voor de bodem, onder meer door ze bedekt te houden, veel gewassen af te wisselen en de bodem niet intensief te bewerken of ploegen.
Hoe jouw keuzes écht iets veranderen
- Kies vaker lokaal en seizoensgebonden – Een appel van hier is duurzamer dan een avocado uit Peru. Lokaal en recht van de boer kopen, betekent ook kiezen voor een kortere keten, de macht van de multinationals omzeilen en onze boeren dus een eerlijker inkomen gunnen.
- Eet minder vlees en zuivel – Zelfs één dag per week vegetarisch eten helpt al om uitstoot te verminderen.
- Kies producten zonder pesticiden – Steun biologische en agro-ecologische boeren.
- Verspil minder voedsel – Minder verspilling betekent minder druk op de landbouw, op het klimaat en op denatuur.
- Wil je meer te weten komen over wat je zelf kan doen voor een duurzame landbouw en gezonde voeding?
Verborgen impact
Hoezo, verborgen impact?
We hebben als Westerse consument een grote impact op het klimaat en de natuur en deze impact is vaak veel groter dan we denken. Als het over duurzaamheid gaat, focussen we ons nog te vaak op de klimaateffecten binnen de eigen landsgrenzen. Hierdoor laten we de vervuiling, uitputting van grondstoffen en ontbossing in de productielanden buiten beschouwing en creëren we zo een blinde vlek. De meeste impact heeft al plaatsgevonden nog voordat we een product in de winkel kopen.
Zo wordt bij de productie van een nieuwe wagen al meer CO2 uitgestoten dan als je drie jaar zou rondrijden met diezelfde wagen. De verborgen impact zit in bijna alle nieuwe spullen die we kopen. Af en toe iets laten liggen, minder vlees eten, de auto wat meer aan de kant laten staan, producten herstellen of een tweede leven geven is dus de boodschap… Want als iedereen zou leven zoals de gemiddelde Belg of Nederlander vandaag, dan hadden we niet 1 maar 3,6 aardbollen nodig!
De mensen van “Think Big Act Now” hebben dit moeilijke verhaal op een heel heldere manier in beeld gebracht. Check zeker eens hun website of bereken je eigen impact via hun tool, die je ook concreet op weg helpt om jouw eigen impact te verminderen.
Getriggerd? In Bokaal vind je ook het boek van de verborgen impact.