Op donderdag 7 mei ’26 vond in het Sint-Andriesziekenhuis in Tielt een workshop plaats rond voedselverspilling in zorginstellingen.
Woonzorgcentra, ziekenhuizen, bedrijfsrestaurants en scholen produceren dagelijks veel maaltijden voor hun bewoners, patiënten, leerlingen, …, waarbij in Vlaanderen helaas gemiddeld ook 20 tot 40% verloren gaat. De kost van 1 ton voedselverspilling in grootkeukens is 1 500 à 2 500 euro. Als je bedenkt dat een grootkeuken voedselverspilling kan reduceren tot zelfs halveren door een aantal slimme maatregelen, dan is de rekening snel gemaakt. Die besparingen kan je opnieuw investeren in andere initiatieven, zoals een betere maaltijdbeleving met lekkerder, duurzamer en gezonder eten.
Met die insteek kwamen we samen om inspiratie op te doen en ervaringen uit te wisselen.
FoodWIN
De workshop werd geleid door Mélodie Arts van FoodWIN (Rikolto). Rikolto, de moederorganisatie van FoodWIN zet in op betaalbaar lekker, gezond en duurzame voeding. FoodWIN werd onderdeel van Rikolto twee jaar geleden. FoodWIN is al 10 jaar bezig met het ondersteunen van lokale overheden en horeca in het vermijden van voedselverspilling. De eerste acties in grootkeukens werden opgezet in Brugge (in het Sint-Jan en Sint-Lucas ziekenhuis). In de horeca kwam de eerste actie op gang op vraag van Vayamundo in Oostende. Foodwin zet vooral in op preventie van voedselverspilling, want dat is de eerste en meest prioritaire trap op de Ladder van Moerman: preventie => herverdeling => verwerking => lagere valorisatie (bv diervoeding, compost, …).
Te gast in het Sint-Andriesziekenhuis
We waren te gast in het Sint-Andriesziekenhuis, waar de duurzaamheidscoördinator, Viola Van Rossum, ons welkom heette en ook uit de doeken deed hoe sterk het ziekenhuis wil inzetten (en dat deels al doet) op het vermijden van voedselverspilling. We spreken hier over enerzijds het restaurant (goed voor 400 personeelsleden + bezoekers) en 287 bedden. Daarnaast voorziet de keuken van Sint-Andries ook in de toelevering aan externen (bv WZC Samen en Mivalti).
Er is reeds een nulmeting gebeurd en er wordt op dit moment vooral gekeken naar het vermijden van integraal weggooien van producten die de houdbaarheidsdatum overschreden hebben. De metingen helpen daarbij om bestellingen te reduceren waar dit kan. Er wordt per afdeling gemonitord, om waar nodig te kunnen aanpassen. Recuperatie kan deels ook, bv door rauwkost te verwerken in de soep. In de toekomst is het de bedoeling om ook verder in te zetten op bv bord- en bandresten. Een uitdagend onderdeel, is alles wat in de patiëntenkamers komt: alles wat daar overblijft, ongeacht verpakking, is per definitie afval. Uiteraard speelt in deze context heel sterk het spanningsveld tussen voedselveiligheid en voedselverspilling. In het ziekenhuis wordt ook samengewerkt met Too Good To Go en met Poverello. Naast het vermijden van verspilling, groeit ook de aandacht voor korte keten. Zo komen melk en aardappelen direct van de boer. Voor groenten zou in de toekomst ook gekeken worden om te schakelen naar biologisch.
De andere deelnemers
Maar nog heel wat andere instellingen zijn vertegenwoordigd aan onze tafel.
- Zorg Tielt voorziet in 400 à 450 maaltijden per dag. Er is een eigen centrale keuken in het woonzorgcentrum, maar voor technische assistentie (bestelprogramma, menu, …) wordt samengewerkt met Aramark. Sinds begin mei is er een extra (koude) lijn gestart, voor de maaltijden aan huis.
- Kinderdagverblijf De Harlekijntjes voorziet in een eigen keuken dagelijks gemiddeld maaltijden voor een kleine 100 kindjes.
- Mivalti bestelt de warme maaltijden (10-120) bij het ziekenhuis. Vanuit de algemene keuken wordt dit verder verdeeld naar de verschillende leefgroepen en huizen. Maar de werking is complexer dan dat: er is bv ook een Kookatelier dat voorziet in de bevoorrading van de winkel Mivalti’s Corner, en er is soms ook zelfkook. Elke middag wordt ook soep gemaakt in Soepateliers.
- Tot slot is ook Mensa, de centrale keuken van de woonzorggroep GVO, die in een samenwerking met Sodexo toelevert aan 18 locaties in West-Vlaanderen (waaronder WZC Zonnewende in Meulebeke). Dit is een koude lijn die 4000 maaltijden produceert op 2 dagen per week. Die worden verspreid over 4 dagen getransporteerd.
Wist je dat… een paar cijfers op een rijtje
Wist je dat 1/3 van alle geproduceerde voedsel wereldwijd verloren gaat? Dat is goed voor 10% van de wereldwijde CO2 uitstoot Voedselverspilling voorkomen staat in de top 3 als high-impact oplossing tegen klimaatverandering.
Het verspilde voedsel neemt 250 km³ aan water in beslag, en 1,4 miljard ha land (groter dan heel Europa). Met al dat eten kunnen we 1,26 miljard mensen voeden.
Catering is goed voor drie procent van het totaal aan verlies. Dat lijkt niet veel, maar is toch goed voor 29.000 ton per jaar. Bovendien geldt: hoe verder in de voedselketen verspilling optreedt, des te ernstiger de gevolgen voor de planeet, want alle voorgaande stappen (die energie, water, grondstoffen, …vragen ) zijn dan al gezet.
Het doel van de Vlaamse Overheid (gebaseerd op EU regelgeving) is om 30% minder verspilling te bereiken tegen 2050.
Warme maaltijden vormen de grootste verspillingspost (60-70%). Vooral volumineuze componenten (soep, aardappelen, en/of samengestelde groentenmix of dergelijke) spelen daarin een grote rol. Vlees of vis wordt minder verspild, maar heeft een grotere impact.
Hoe ziet een traject met FoodWIN er uit?
Deze workshop was een eerste introductie in de thematiek. Een inspiratiemoment. Maar echt werken aan voedselverspilling vraagt maatwerk. Daarvoor biedt FoodWIN individuele trajecten aan, waarop we in Tielt ook graag willen inzetten.
In zo’n individueel traject start alles met een goeie diagnose, dus meten. FoodWIN vertrekt van een manuele meting. De nulmeting duurt standaard 2 weken.
Na het meten, wordt een strategie uitgewerkt. Belangrijk daarbij is dat ALLE actoren van de organisatie betrokken zijn. Een strategie bestaat uit verschillende modules: logistieke ingrepen, het voedingsaanbod, het serveren & het kiezen van het maaltijdmoment, interne opleiding & sensibilisatie, communicatie & nudging, …
Op basis van de bedachte strategie, gaat men over tot actie en verandering. Na minstens 1 jaar meet men de effecten. Waar nodig wordt bijgestuurd en start het proces opnieuw.
Naast de begeleiding biedt FoodWIN ook een digitale tool aan, waarbij je de meetgegevens kunt invullen en op een dashboard kunt opvolgen. Daarin zit ook een deel benchmarking.
Wat kan je verwachten van zo’n traject? Uit de 100-tal trajecten die er al zijn, wordt gemiddeld ongeveer 35% minder voedsel verspild na 1 jaar. Dat is goed voor een kostenbesparing van gemiddeld ongeveer 12.000 euro.
What’s next?
We evalueren met de verschillende instellingen en het stadsbestuur de mogelijkheden voor het opzetten van individuele trajecten. Daarvoor willen we ook een beroep doen op een subsidie via de provincie West-Vlaanderen.
In afwachting zijn er nog een aantal inspiratiemomenten in het vooruitzicht:
- Online Lab Local4Food op 22 juni 2026
- Food Waste Fest 2026. 28 september 2026, Brussel.
Tot slot
Misschien wel de allerbelangrijkste boodschap: veel verspilling ontstaat té vroeg, door overproductie. Dus: plan en kook op maat! Zero waste is geen spontane actie maar een geplande strategie.
